Một đặc điểm chung của Hải quan các nước trên thế giới hiện nay là phải xử lý ngày càng gia tăng khối lượng các giao dịch xuất nhập khẩu hàng hóa trong khi nguồn lực lại hạn chế. Thách thức đặt ra đối với cơ quan Hải quan là vừa phải tạo thuận lợi cho hành khách và hàng hóa hợp pháp vừa phải đảm bảo kiểm soát, phát hiện các trường hợp gian lận và vi phạm hải quan.
Kỹ thuật quản lý rủi ro là phương tiện hữu hiệu để đảm bảo cùng lúc thực hiện công tác kiểm soát hải quan và thuận lợi hóa thương mại. Nhờ có việc lựa chọn hàng hóa và hành khách trọng điểm để kiểm tra, quá trình thông quan và giải phóng hàng được diễn ra nhanh hơn. Các lô hàng và những người được xác định có độ rủi ro thấp sẽ ít bị Hải quan can thiệp và khâu làm thủ tục được diễn ra nhanh chóng, thuận lợi.
Có thể thấy lợi ích của việc áp dụng quản lý rủi ro là hiện hữu đối với cả Hải quan và doanh nghiệp. Những lợi ích đó là:
- Phân bố nguồn nhân lực hiệu quả hơn - quản lý rủi ro tạo điều kiện cho cán bộ Hải quan chỉ tập trung nguồn lực vào những lô hàng trọng điểm, bớt gánh nặng và sức ép của việc quá tải khối lượng công việc;
- Tăng nguồn thu ngân sách – Mặc dù kiểm tra thực tế hàng hóa ít hơn nhưng tính chuyên nghiệp và hiệu suất làm việc của Hải quan được nâng cao, giúp gia tăng số thuế thu được từ doanh nghiệp;
- Nâng cao được tính tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp – trên nền tảng ứng dụng kỹ thuật quản lý rủi ro, Hải quan ngày càng rút ngắn thời gian thông quan và giải phóng hàng, đặc biệt với những lô hàng được phân vào luồng xanh. Điều này là động lực rất lớn để các doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật, đảm bảo cho hàng hóa của mình được lọt vào luồng xanh;
- Cải thiện mối quan hệ cộng tác giữa Hải quan và Doanh nghiệp – Mối quan hệ tương tác giữa Hải quan và Doanh nghiệp là một phần của quá trình đánh giá rủi ro liên quan đến những hàng hóa được vận chuyển, nhập khẩu hoặc xuất khẩu. Thông thường mối quan hệ này sẽ giúp hai bên hiểu nhau hơn và tạo thuận lợi cho nhau hơn;
- Giảm bớt thời gian giải phóng hàng – thông quan trên cơ sở quản lý rủi ro có thể giúp Hải quan giải phóng được số lượng lớn hàng hóa ngay sau khi hồ sơ thông quan được nộp cho Hải quan;
- Cắt giảm chi phí giao dịch – Nếu như thời gian thông quan dựa trên nhưng quy trình, thủ tục cũ có thể lên đến 1-2 tuần thì với kỹ thuật quản lý rủi ro mới, 80-90% hàng hóa sẽ được giải phóng trong vòng vài giờ, vì vậy tiết kiệm được rất nhiều chi phí giao dịch cho doanh nghiệp.
Chuẩn mực 6.4 – Phụ lục tổng quát Công ước Kyoto sửa đổi đã quy định “Cơ quan Hải quan phải sử dụng kỹ thuật phân tích rủi ro để xác định người và hàng hóa, kể cả phương tiện vận tải cần được kiểm tra cũng như mức độ kiểm tra”. Phân tích rủi ro và đánh giá rủi ro là hai quá trình phân tích dựa trên các bộ tiêu chí xác định các đối tượng có độ rủi ro cao để kiểm tra. Bộ tiêu chí rủi ro thực chất là bộ lọc đối tượng trọng điểm bao gồm các tiêu chí động và tiêu chí tĩnh. Các tiêu chí động phải luôn được cập nhật trên hệ thống dựa trên những cảnh báo, số liệu, thông tin tình báo từ bên ngoài. Bộ tiêu chí rủi ro bao gồm các tiêu chí khác nhau về chủng loại hàng hóa, doanh nghiệp và lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp, trị giá hàng hóa, thuế suất, đích đến và nước xuất xứ, phương thức vận tải và tuyến đường đi, …Việc xây dựng bộ tiêu chí rủi ro dựa rất nhiều vào việc thu thập, phân tích và xử lý thông tin tình báo. Thông tin tình báo có thể thu thập từ nhiều nguồn. Một trong những nguồn thông tin quan trọng hiện nay là cơ sở dữ liệu Mạng lưới kiểm soát Hải quan (CEN) của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO) dành cho Hải quan các nước thành viên.
Hàng hóa sau khi được phân tích, đánh giá mức độ rủi ro sẽ được phân luồng để thông quan.
Theo tài liệu kỹ thuật số 12 của UNCTAD thì hệ thống ASYCUDA áp dụng cho quản lý rủi ro phân 4 luồng :
Luồng xanh lá cây -> Giải phóng ngay hàng hóa mà không cần kiểm tra
Luồng vàng -> Kiểm tra chi tiết hồ sơ
Luồng đỏ -> Kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa
Luồng xanh da trời -> Kiểm tra ở giai đoạn sau thông quan
Tuy nhiên, ở nhiều nước áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro, hệ thống chỉ phân làm 3 luồng là xanh lá cây, vàng và đỏ.
Để áp dụng kỹ thuật quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ, các cơ quan Hải quan phải tập trung đến một số vấn đề như:
- Nâng cao nhận thức của cán bộ Hải quan về giá trị và hiệu quả của quản lý rủi ro trong hoạt động nghiệp vụ Hải quan;
- Xây dựng được kế hoạch triển khai hệ thống thông tin quản lý rủi ro với những mục tiêu và ưu tiên cụ thể;
- Hệ thống pháp luật về Hải quan cần được rà soát và điều chỉnh để phản ánh được bản chất và yêu cầu của quản lý rủi ro;
- Đảm bảo cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin để chạy được hệ thống thông tin quản lý rủi ro; và
- Thành lập đơn vị chuyên trách thực hiện nội dung quản lý rủi ro trong toàn Ngành.
Phương Liên – Viện NCHQ
Về trang trước Trang in Về đầu trang